با گذشت نیمی از سال 2026 و وقوع اتفاقات پیشبینی نشده متعدد در سطح اقتصاد جهانی، چه موارد راهبردی را میتوان در حوزه کسب و کارها انتظار داشت؟ پیش بینی آینده کسب و کار به ما چه میگوید؟
مؤسسه تحقیقاتی گارتنر (Gartner) در تازهترین گزارش خود با عنوان «Top Strategic Predictions for 2026 and Beyond»، تصویری از مهمترین تحولاتی ارائه کرده است. به اعتقاد این مؤسسه، طی سالهای آینده فضای کسبوکار، فناوری و مدیریت سازمانها را دگرگون خواهند کرد.
بر اساس این گزارش، مهمترین عامل در سطح جهانی همچنان هوش مصنوعی است. هوش مصنوعی دیگر یک فناوری نوظهور یا ابزاری برای آینده نیست، بلکه بخشی جداییناپذیر از تصمیمگیری، عملیات و راهبرد سازمانهااست.
گارتنر معتقد است بسیاری از مدیران هنوز عمق و سرعت این تغییرات را دستکم میگیرند؛ در حالی که آثار آن در حال نفوذ به تمامی لایههای کسبوکار است.
در ادامه، مهمترین پیشبینیهای راهبردی گارتنر برای سال ۲۰۲۶ و سالهای پس از آن را مرور میکنیم.
کاهش مهارت تفکر انتقادی؛ یکی از پیامدهای گسترش هوش مصنوعی
گارتنر پیشبینی میکند تا پایان سال ۲۰۲۶، استفاده گسترده از هوش مصنوعی مولد (Generative AI) موجب گسترش تفکر سطحی و تضعیف مهارتهای تفکر انتقادی در بخشی از نیروی کار شود. به همین دلیل، حدود ۵۰ درصد سازمانهای جهان برای استخدام یا ارزیابی کارکنان، آزمونهایی را طراحی خواهند کرد که استفاده از هوش مصنوعی در آنها مجاز نباشد.
به باور گارتنر، هرچه اتوماسیون توسعه پیدا کند، توانایی تحلیل مستقل، خلاقیت و قضاوت انسانی به مزیتی رقابتی تبدیل خواهد شد.
شکلگیری پلتفرمهای ملی هوش مصنوعی
یکی دیگر از پیشبینیهای این مؤسسه به توسعه «هوش مصنوعی حاکمیتی» (Sovereign AI) مربوط میشود. گارتنر برآورد میکند تا سال ۲۰۲۷، ۳۵ درصد کشورها به پلتفرمهای منطقهای هوش مصنوعی که بر پایه دادههای اختصاصی و بومی توسعه یافتهاند، وابسته خواهند شد.
در این گزارش تأکید شده است که مرز میان دولتها و شرکتهای فناوری به تدریج کمرنگتر میشود و انتخاب یک پلتفرم هوش مصنوعی در آینده میتواند به یک تصمیم راهبردی و بلندمدت برای کشورها تبدیل شود.
پیش بینی آینده کسب و کار با تحول اساسی در زمینه B2B
بر اساس پیشبینی گارتنر، تا سال ۲۰۲۸، ۹۰ درصد خریدهای سازمان به سازمان (B2B) با واسطه عاملهای هوشمند (AI Agents) انجام خواهد شد. یعنی بیش از ۱۵ تریلیون دلار از مبادلات B2B از طریق این عاملها مدیریت میشود.
این مؤسسه معتقد است که در چنین شرایطی، شیوههای سنتی بازاریابی دیجیتال مانند بهینهسازی برای موتورهای جستوجو (SEO) یا تبلیغات کلیکی (PPC) به تدریج جای خود را به مفهومی جدید با عنوان Agent Engine Optimization (AEO) خواهند داد. رویکردی که در آن محصولات و خدمات باید برای عاملهای هوش مصنوعی قابل درک و ارزیابی باشند.
افزایش ریسکهای حقوقی ناشی از تصمیمگیری خودکار
گارتنر همچنین نسبت به افزایش ریسکهای حقوقی ناشی از استفاده نادرست از هوش مصنوعی هشدار داده است. موضوع تبعات قانونی استفاده از هوش مصنوعی، استفاده مسئولانه از آن و کدهای اخلاقی در بسیاری از مشاغل موضوعی داغ است. سازمانهای قانونگذاری نظیر اتحادیه اروپا و نهادهای نظارت بینالمللی نظیر سازمان ملل متحد نیز در این خصوص بارها ابراز نگرانی کردند.
بر اساس این گزارش، تا پایان سال ۲۰۲۶ تعداد پروندههای حقوقی مرتبط با خسارتهای جانی ناشی از تصمیمات هوش مصنوعی از دو هزار مورد فراتر خواهد رفت. موضوعی که اهمیت طراحی مسئولانه، شفافیت الگوریتمها و ایجاد سازوکارهای مدیریت ریسک را بیش از گذشته آشکار میکند.
این گزارش بهویژه درباره استفاده از مدلهای «جعبه سیاه» در حوزههایی مانند سلامت، خدمات مالی و ایمنی عمومی هشدار میدهد. این مدلها منطق تصمیمگیری شفافی چه برای کاربران و چه توسعهدهندگان ندارند. در نتیجه در حوزههای حساس مانند سلامت، خدمات مالی و ایمنی عمومی میتوانند تصمیمات اشتباه و پرهزینهای اتخاذ کنند. در چنین شرایطی، شفافیت در تصمیمگیری، طراحی اخلاقمحور و استفاده از دادههای باکیفیت ضرورتی اجتنابناپذیر خواهد بود.
پیش بینی آینده کسب و کار و پایان سلطه ابزارهای سنتی بهرهوری
گارتنر پیشبینی میکند که تا سال ۲۰۲۷، هوش مصنوعی مولد و عاملهای هوشمند نخستین چالش جدی را برای ابزارهای رایج بهرهوری طی ۳۵ سال گذشته ایجاد خواهند کرد. در نتیجه آن، بازاری به ارزش ۵۸ میلیارد دلار دستخوش تغییر خواهد شد.
به اعتقاد تحلیلگران این مؤسسه، آینده محیط کار دیگر مبتنی بر تایپ و کار با نرمافزارهای سنتی نیست. بلکه تعامل با عاملهای هوشمند و طراحی پرامپتهای مؤثر مرکز استواری آن خواهد بود.
چرا پیش بینی آینده کسب و کار اهمیت دارند؟
گارتنر تأکید میکند که این موارد صرفاً روندهای فناوری نیستند. بلکه نشانههایی از تغییرات عمیق در نحوه اداره سازمانها، تصمیمگیری مدیران، مدیریت سرمایه انسانی، مدلهای خرید و ساختارهای حکمرانی هستند.
به همین دلیل، رهبران سازمانها باید علاوه بر بهرهگیری از فرصتهای هوش مصنوعی، برای مدیریت ریسکهای آن نیز برنامهریزی کنند؛ از ارتقای مهارتهای انسانی گرفته تا طراحی چارچوبهای مناسب برای حکمرانی داده و هوش مصنوعی.
جمعبندی
گزارش جدید گارتنر نشان میدهد که موج تحول ناشی از هوش مصنوعی تنها به توسعه ابزارهای جدید محدود نمیشود. بلکه در حال تغییر قواعد رقابت، ساختار بازارها و شیوه تصمیمگیری در سازمانهاست. تغییرات در فرآیندهای استخدام و خرید تا ظهور پلتفرمهای ملی هوش مصنوعی و افزایش الزامات حکمرانی قطعی است. مدیران باید از هماکنون برای آیندهای آماده شوند که در آن هوش مصنوعی، بخشی جداییناپذیر از راهبرد کسبوکار خواهد بود.
برای سازمانهایی که به دنبال حفظ مزیت رقابتی هستند، شناخت این روندها و تبدیل آنها به تصمیمات اجرایی، بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است.