با ورود به شش ماه دوم سال و همچنین گذشت بیش از نیمی از سال 2025 میلادی، وضعیت دادههای اقتصادی در سطح جهانی چگونه بوده و به ما چه چیزی را نشان میدهد؟
نیمه دوم سال ۲۰۲۵، وضعیت اقتصاد جهانی را در میانه رشد شکننده، تنشهای تجاری و تحولات ژئوپولیتیک نشان میدهد. گزارشهای «هوش اقتصادی جهانی» مککینزی تا جولای ۲۰۲۵، تصویری از رشد GDP، کاهش تورم و بازآرایی تجارت ارائه میکنند. این روندها، از رشد قوی هند تا کندی یوروزون، برای ایران که تحت تحریمهای شدید قرار دارد، پیامدهای مهمی دارند. آیا ایران میتواند از فرصتهای جهانی مانند افزایش قیمت نفت بهره ببرد؟ در این مقاله، وضعیت اقتصاد جهانی را بررسی میکنیم و تأثیرات آن بر اقتصاد ایران را تحلیل میکنیم.
رشد اقتصادی: موتورهای جهانی با سرعتهای متفاوت
وضعیت اقتصاد جهانی در رشد GDP، ترکیبی از امید و ناهمواری است. صندوق بینالمللی پول (IMF) در جولای ۲۰۲۵ پیشبینی کرد رشد جهانی به ۳.۰٪ در ۲۰۲۵ و ۳.۱٪ در ۲۰۲۶ برسد. این افزایش نسبت به پیشبینیهای آوریل، به عواملی مانند پیشخرید کالاها قبل از تعرفهها، شرایط مالی بهتر و گسترش مالی در برخی کشورها بستگی دارد. با این حال، تنشهای تجاری رشد را ۰.۲٪ کمتر از پیشبینیهای قبلی کرده است.
آمریکا پیشتاز رشد است. رشد GDP این کشور در سهماهه دوم ۲۰۲۵ به ۳٪ (سالانهشده) رسید، که مصرف خانوار و کاهش واردات آن را تقویت کرد. در مقابل، سهماهه اول ۰.۳٪ انقباض داشت. چین با رشد ۵.۲٪ در سهماهه دوم، نزدیک به هدف ۵.۰٪ دولتی پیش میرود. تقاضای داخلی و صادرات، موتور این رشد هستند. هند، با پیشبینی ۶.۳-۶.۸٪ برای سال مالی ۲۰۲۵-۲۶، ستاره نوظهور است. فروش خردهفروشی هند در ژوئن ۸٪ رشد کرد و این کشور آماده است تا ژاپن را به عنوان چهارمین اقتصاد بزرگ پشت سر بگذارد.
یوروزون رشد کندتری دارد. سهماهه اول ۰.۴٪ رشد (قرارداد به قرارداد) داشت، که صادرات شیمیایی و ماشینآلات آن را هدایت کرد. اما پیشبینی سالانه ۰.۹٪ برای ۲۰۲۵، با ریسکهای صادراتی و سرمایهگذاری ضعیف، محدود است. انگلیس با پیشبینی ۱٪ رشد در ۲۰۲۵ و ۱.۹٪ در ۲۰۲۶، بهبود تدریجی را نشان میدهد. این رشد ناهموار در وضعیت اقتصاد جهانی، تقاضای انرژی را بالا میبرد که برای ایران، به عنوان صادرکننده نفت، فرصت ایجاد میکند، اما وابستگی به مسیرهای غیررسمی ریسک را افزایش میدهد.
تورم جهانی: کاهش با موانع
وضعیت اقتصاد جهانی در تورم، روند نزولی را نشان میدهد، اما ریسکها باقی است. IMF پیشبینی میکند تورم جهانی از ۴.۲٪ در ۲۰۲۵ به ۳.۶٪ در ۲۰۲۶ کاهش یابد. انتظارات بازارهای مالی برای تورم کوتاهمدت و بلندمدت در جولای به ۲.۵٪ رسید. آمریکا تورم سرخط را در ژوئن به ۲.۷٪ (از ۲.۴٪ در می) و تورم هسته را به ۲.۹٪ رساند، که بالاتر از هدف فدرال رزرو است. یوروزون تورم را در ۲٪ تثبیت کرد، اما تورم خدمات ۳.۳٪ باقی ماند که فشارهای داخلی را نشان میدهد.
انگلیس تورم را به ۳.۶٪ در ژوئن افزایش داد، با رشد قیمتها در دستههای مصرفی. هند، با کاهش تورم به ۲.۱٪ در جولای (پایینترین از ۲۰۱۹)، موفقیت بزرگی کسب کرد، هرچند تورم هسته ۴.۵٪ است. چین با deflation (-۰.۱٪ در آوریل) مواجه است که تقاضای داخلی را تضعیف میکند. بانکهای مرکزی واکنش نشان دادهاند: ECB در ژوئن نرخ را ۲۵ واحد پایه کاهش داد، روسیه ۲۰۰ واحد به ۱۸٪، و هند و مکزیک نیز کاهشهایی داشتند. اما برزیل، با تورم ۵.۵۳٪ در آوریل، نرخ را به ۱۵٪ افزایش داد.
برای ایران، تورم جهانی پیامدهای جدی دارد. افزایش قیمت کالاهای وارداتی، بهویژه فلزات، تورم داخلی (بالای ۳۰٪) را تشدید میکند. کاهش تورم جهانی میتواند هزینههای وارداتی را تثبیت کند، اما تنشهای ژئوپولیتیک، مانند جنگ اوکراین یا تنش ایران-اسرائیل، میتواند قیمتها را بالا ببرد.
تجارت جهانی: بازآرایی تحت فشار تعرفهها
تعرفههای جدید آمریکا، وضعیت اقتصاد جهانی را در تجارت متلاطم کرده است. در جولای ۲۰۲۵، دولت ترامپ تعرفه ۵۰٪ روی برزیل، ۳۵٪ روی کانادا (از ۲۵٪)، ۲۵٪ روی مکزیک و هند، ۳۹٪ روی سوئیس، ۲۰٪ روی تایوان و ۱۵٪ روی اروپا و ژاپن وضع کرد. توافق با اروپا شامل خرید ۷۵۰ میلیارد دلار انرژی آمریکایی در سه سال است. این تعرفهها درآمد گمرکی آمریکا را به ۲۱.۵ میلیارد دلار ماهانه (افزایش ۶.۵ میلیارد) رساند و ممکن است به ۳۰۰ میلیارد دلار در ۲۰۲۵ برسد.
حجم کانتینر جهانی در می ۰.۸٪ رشد کرد، اما صادرات یوروزون کاهش یافت، در حالی که چین (۳.۱٪ رشد تجارت در سهماهه دوم) و آمریکا بهبود داشتند. کسری تجاری آمریکا به ۶۰.۲ میلیارد دلار در ژوئن کاهش یافت و مازاد یوروزون به ۱۶.۲ میلیارد یورو رسید. مککینزی از «بازآرایی تجاری» میگوید: ۳۵٪ واردات آمریکا از چین (مانند کالاهای مصرفی) آسان جایگزین میشود و به سمت ویتنام و مکزیک میرود. اما کالاهای پیچیده (مانند آهنربا نادر) چالشبرانگیزند.
افزایش قیمت مس به دلیل تعرفهها و محدودیتهای زنجیره تأمین، و طلا (بالای ۳۰۰۰ دلار/اونس) به عنوان پناهگاه امن، نشاندهنده عدم اطمینان در وضعیت اقتصاد جهانی است. این تغییرات، زنجیرههای تأمین را شکنندهتر کرده و ریسکهای ژئوپولیتیک (مانند اوکراین) را برجسته میکند.
بخشهای اقتصادی: تولید و خدمات در دو مسیر
وضعیت اقتصاد جهانی در بخشها نیز ناهموار است. شاخص PMI تولید در ژوئن جهانی تثبیت شد، اما آمریکا (۴۹.۵) در انقباض بود، در حالی که هند (۵۸.۴) به اوج ۱۴ ماهه رسید. یوروزون (۵۰.۷) و مکزیک (۴۶.۳) رشد متفاوتی داشتند. خدمات مقاومتر بود: PMI خدمات آمریکا به ۵۵.۲، یوروزون به ۵۱.۲ و هند به اوج ۱۰ ماهه رسید. این تفاوت نشان میدهد خدمات موتور رشد است، اما تولید با زنجیرههای تأمین و تعرفهها دستوپنجه نرم میکند.
بازارهای مالی نیز واکنش نشان دادند. S&P ۵۰۰ آمریکا در ژوئن ۵٪ رشد کرد، اما بازارهای هند به دلیل نگرانیهای تجاری و AI افت داشتند. قیمتهای کالایی مانند مس و غذا (۲۳٪ بالاتر از پیشپاندمی) فشار تورمی ایجاد میکنند که برای ایران، به عنوان واردکننده غذا، چالشبرانگیز است.
تأثیر بر ایران: فرصتها و تهدیدهای اقتصاد تحریمشده
ایران، تحت تحریمهای شدید، مستقیماً از تعرفههای آمریکا تأثیر نمیپذیرد، زیرا دسترسی محدودی به بازارهای رسمی دارد. اما وضعیت اقتصاد جهانی اثرات غیرمستقیم مهمی دارد. افزایش قیمت مس و فلزات، تورم داخلی ایران (بالای ۳۰-۴۰٪) را تشدید میکند، بهویژه برای کالاهای وارداتی. رشد ۳٪ جهانی تقاضای نفت را بالا میبرد، که میتواند صادرات غیررسمی ایران به چین و هند (با رشد تجارت ۳.۱٪) را تقویت کند. این فرصت، درآمدهای نفتی را افزایش میدهد، مشروط بر حفظ مسیرهای صادراتی.
اما ریسکها جدیاند. تشدید تنشهای ژئوپولیتیک، مانند تحریمهای جدید به دلیل برنامه هستهای یا حمایت از گروهها، میتواند صادرات نفت را مختل کند. جنگ اوکراین یا تنش ایران-اسرائیل، قیمت انرژی را نوسانی میکند. کاهش تورم جهانی میتواند هزینههای وارداتی را تثبیت کند، اما اگر تحریمها سختتر شوند، رشد GDP ایران (که تحت فشار است) کاهش مییابد. ایران باید روابط با شرکای آسیایی را تقویت کند و روی تنوع اقتصادی تمرکز نماید.
نتیجهگیری: ایران در برابر وضعیت اقتصاد جهانی
وضعیت اقتصاد جهانی در ۲۰۲۵ با رشد ۳٪، تورم ۴.۲٪ و بازآرایی تجاری پیش میرود. ایران میتواند از افزایش قیمت نفت بهره ببرد، اما تحریمها و تورم جهانی تهدیدکنندهاند. سیاستگذاران ایرانی باید مسیرهای صادراتی را حفظ کنند و از فرصتهای انرژی استفاده کنند. برای مطالعه نسخه کامل ترجمه گزارش مککینزی، به وبسایت کاین سر بزنید و نظرات خود را کامنت کنید. وضعیت اقتصاد جهانی تغییر میکند – ایران چگونه پاسخ خواهد داد؟